CBT (terapia poznawczo-behawioralna) to najlepiej przebadany nurt psychoterapii. Jego rozwój doprowadził aktualnie do powstania całej grupy nowszych form terapii, zwanych terapiami trzeciej fali, dla których klasyczna CBT stała się punktem wyjścia i swego rodzaju „parasolem”. Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) jest zaliczana do tej grupy, a została stworzona przez Marshę Linehan w latach 80-tych, gdy okazało się, że klasyczne, ówczesne podejścia nie wystarczają osobom z bardzo intensywnymi emocjami.
Wspólny fundament
Zarówno DBT, jak i CBT zakładają, że myśli, emocje i zachowania wzajemnie na siebie wpływają — i że zmieniając jedno, możemy zmienić pozostałe. Oba podejścia są ustrukturyzowane, zorientowane na cele i oparte na dowodach naukowych. DBT formalnie jest terapią z rodziny poznawczo-behawioralnej.
Różnica 1: akceptacja obok zmiany
CBT koncentruje się na zmianie: identyfikujemy zniekształcone myśli i zastępujemy je bardziej realistycznymi. Chociaż w DBT również dążymy do zmiany tego, co nam szkodzi, staramy się zmianę równoważyć przeciwstawnym elementem, czyli akceptacją. Akceptacja oznacza uznanie tego, co jest, przyjęcie do wiadomości (niekoniecznie tego „lubienie”). W DBT szukamy zarówno sensu i zrozumienia dla naszych emocji, jak i zmian, które pomogą nam rozwiązać nasze problemy.
Różnica 2: umiejętności zamiast samej analizy
DBT to nie tylko terapia indywidualna — całość obejmuje także grupowy trening umiejętności złożony z czterech modułów (uważność, regulacja emocji, przetrwanie kryzysu, skuteczność interpersonalna). Nie jest to terapia grupowa — spotkania stanowią okazję do wspólnej nauki konkretnych technik, nowych sposobów działania.
Różnica 3: struktura programu
Pełny program DBT złożony jest z kilku części (trybów): sesji indywidualnych, grupowego treningu umiejętności i coachingu telefonicznego, a ponadto terapeuci spotykają się regularnie w zespołach konsultacyjnych. CBT zwykle opiera się na samych sesjach indywidualnych. Warto zwrócić uwagę, że DBT jest przez to bardziej intensywną formą terapii.
Jak wygląda sesja w każdym z podejść
W CBT sesja ma zwykle ustalony plan: omówienie zadania z poprzedniego tygodnia, praca nad wybranym problemem (na przykład analiza myśli w konkretnej sytuacji albo zaplanowanie ekspozycji) i ustalenie kolejnego zadania.
W DBT sesja zaczyna się od dzienniczka, czyli od tego, co działo się w tygodniu. O kolejności tematów decyduje hierarchia celów: najpierw zachowania zagrażające życiu, potem to, co utrudnia terapię, potem to, co obniża jakość życia. Często robi się analizę łańcuchową, czyli odtworzenie krok po kroku, co doprowadziło do trudnego zachowania, i szuka się umiejętności, które można zastosować następnym razem.
Różnica 4: kontakt między sesjami
W klasycznej CBT kontakt z terapeutą odbywa się zasadniczo na sesjach. W DBT przewidziany jest także krótki kontakt między sesjami, którego celem jest pomoc w zastosowaniu umiejętności w trudnym momencie, zanim dojdzie do zachowania, nad którym pracujesz. Zasady takiego kontaktu ustala się z terapeutą na początku terapii.
Co mówią badania
CBT ma bardzo dobrze udokumentowaną skuteczność w zaburzeniach lękowych, depresji, zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym czy bezsenności. DBT była badana przede wszystkim u osób z zaburzeniem osobowości z pogranicza (borderline) oraz u osób z nawracającymi myślami samobójczymi i samookaleczeniami, i w tych grupach należy do metod o najlepiej potwierdzonej skuteczności. Z czasem zaczęto ją stosować także w innych trudnościach związanych z regulacją emocji.
Czy po CBT można przejść na DBT?
Tak, i zdarza się to często. Jeśli masz za sobą terapię CBT, która pomogła tylko częściowo, a głównym kłopotem pozostają gwałtowne emocje i impulsywne zachowania, DBT może być naturalnym kolejnym krokiem. To, czego nauczyła Cię CBT, nie przepada: DBT korzysta z tych samych podstaw i dokłada do nich akceptację, uważność i trening umiejętności.
Jak wybrać?
- CBT sprawdza się przy wyraźnie określonych problemach: fobie, zaburzenia lękowe, epizod depresji, bezsenność.
- DBT ma przewagę, gdy różne problemy współwystępują, a główną osią są kłopoty z regulacją emocji.
W praktyce decyzję najlepiej podjąć wspólnie ze specjalistą po konsultacji wstępnej. Jeśli chcesz zgłębić temat, zacznij od naszego przewodnika Terapia DBT — co to jest i dla kogo.
Treści na blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w kryzysie, zadzwoń pod 116 123 lub 112.