Terapia dialektyczno-behawioralna (DBT) i terapia schematów to dwie metody o udokumentowanej skuteczności w leczeniu zaburzenia osobowości z pogranicza (borderline). Różnią się przede wszystkim punktem ciężkości: DBT uczy konkretnych umiejętności radzenia sobie z emocjami tu i teraz, a terapia schematów skupia się na wzorcach wyniesionych z dzieciństwa i ich zmianie. Poniżej porównanie, które może pomóc w rozmowie ze specjalistą.
Skąd pochodzą obie metody
Obie wyrosły z terapii poznawczo-behawioralnej (CBT) i obie powstały dlatego, że klasyczna CBT nie wystarczała osobom z głębokimi, długotrwałymi trudnościami.
- DBT stworzyła Marsha Linehan z myślą o osobach z bardzo intensywnymi emocjami, myślami samobójczymi i samookaleczeniami. Jej podstawą jest równowaga między akceptacją a zmianą.
- Terapię schematów opracował Jeffrey Young. Łączy elementy CBT, teorii przywiązania i technik pracy z przeżyciami. Jej podstawą jest założenie, że niezaspokojone w dzieciństwie potrzeby emocjonalne tworzą trwałe wzorce, czyli schematy.
Na czym skupia się DBT
DBT zakłada, że u źródła wielu problemów leży trudność w regulowaniu emocji. Terapia jest z jednej strony bardzo praktyczna:
- Umiejętności. Uczysz się konkretnych technik z czterech obszarów: uważności, regulacji emocji, przetrwania kryzysu i skuteczności w relacjach.
- Dzienniczek. Codziennie zapisujesz emocje, impulsy i użyte umiejętności, a sesja zaczyna się od jego omówienia.
- Analiza łańcuchowa. Gdy pojawia się zachowanie, nad którym pracujesz, razem z terapeutą rozkładacie krok po kroku, co do niego doprowadziło.
- Hierarchia celów. Najpierw to, co zagraża życiu, potem to, co utrudnia terapię, potem to, co obniża jakość życia.
Z drugiej strony DBT uczy akceptacji i zrozumienia dla własnych doświadczeń, przeżyć, emocji. Dialektyka w jej nazwie oznacza łączenie przeciwstawnych biegunów (takich jak akceptacja i zmiana) i szukanie między nimi zdrowej równowagi.
Na czym skupia się terapia schematów
Terapia schematów szuka odpowiedzi na pytanie, skąd biorą się powtarzające się wzorce, na przykład przekonanie „wszyscy w końcu odejdą” albo „ze mną jest coś nie tak”.
- Schematy i tryby. Uczysz się rozpoznawać swoje schematy oraz stany, w które wchodzisz pod ich wpływem (na przykład tryb skrzywdzonego dziecka albo karzącego krytyka).
- Praca z wyobraźnią i na krzesłach. Techniki, które pozwalają wrócić do dawnych sytuacji i przeżyć je inaczej.
- Relacja terapeutyczna. Terapeuta w bezpiecznych granicach odpowiada na potrzeby, które kiedyś nie zostały zaspokojone.
Najważniejsze różnice
- Punkt wyjścia. DBT: co robić, gdy emocje wymykają się spod kontroli. Terapia schematów: skąd biorą się moje wzorce i jak je zmienić.
- Struktura sesji. DBT ma stałe elementy, takie jak dzienniczek czy analiza łańcuchowa, oraz porządek oparty na hierarchii celów. Pełny program terapii zawiera również coaching telefoniczny oraz grupowy trening umiejętności. Terapia schematów to terapia indywidualna, w której częściej powraca się do przeszłych doświadczeń.
- Czas trwania. Standardowy program DBT to około roku, z możliwością przedłużenia w zależności od rodzaju problemów i potrzeb. Terapia schematów przy zaburzeniach osobowości trwa zwykle dłużej, często dwa–trzy lata.
- Praca między sesjami. W DBT jest jej dużo: dzienniczek i ćwiczenie umiejętności każdego dnia.
- Kryzysy. DBT ma rozbudowane procedury na sytuacje kryzysowe i zaczyna od zachowań zagrażających życiu.
Co mówią badania
Obie metody były sprawdzane w badaniach z grupami kontrolnymi u osób z borderline i obie przynosiły poprawę. DBT ma najdłuższą historię badań i najwięcej danych dotyczących ograniczania samookaleczeń i prób samobójczych. Terapia schematów ma dobre wyniki w zakresie ogólnej poprawy funkcjonowania. Nie ma mocnych podstaw, żeby twierdzić, że jedna z nich jest po prostu lepsza: dla konkretnej osoby liczy się dopasowanie.
Jak wybrać
DBT może być lepszym wyborem na początek, jeśli:
- emocje często wymykają się spod kontroli i prowadzą do impulsywnych działań,
- zdarzają się samookaleczenia albo myśli samobójcze,
- potrzebujesz konkretnych narzędzi na już,
- odpowiada Ci jasna struktura i zadania między sesjami.
Terapia schematów może lepiej pasować, jeśli:
- kryzysy zdarzają się rzadko, a główną trudnością są powtarzające się wzorce w relacjach i w myśleniu o sobie,
- chcesz zrozumieć, jak Twoja historia wpływa na teraźniejszość,
- masz gotowość na dłuższą terapię.
Te metody się nie wykluczają. Chociaż DBT jest skutecznym i całościowym programem terapii (co oznacza, że nie ma potrzeby iść po nim na „drugą” terapię), to zdarza się, że niektóre osoby zaczynają od DBT, żeby ustabilizować codzienność, a później decydują się na pracę nad schematami. Decyzję najlepiej podjąć po konsultacji ze specjalistą, który zna Twoją sytuację.
W Refektio prowadzimy terapię DBT online. Jeśli chcesz sprawdzić, czy to metoda dla Ciebie, przeczytaj Terapia DBT — co to jest i dla kogo albo porównanie DBT a CBT.
Treści na blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w kryzysie, zadzwoń pod 116 123 lub 112.