Uprawomocnienie: jak rozmawiać z bliską osobą, która przeżywa silne emocje
Uprawomocnienie to przekazanie drugiej osobie, że jej emocje są zrozumiałe i mają sens. Nie musi oznaczać zgody z tym, co ta osoba myśli albo robi. W terapii DBT (samo)uprawomocnienie jest równie ważna jak praca nad zmianą, a w codziennych relacjach często decyduje o tym, czy rozmowa uspokaja, czy eskaluje.
Dlaczego to takie ważne
Osoba, która bardzo intensywnie przeżywa emocje, słyszała zwykle wiele razy: „przesadzasz”, „nie ma powodu (do płaczu, złości itp.)”, „weź się w garść”. Takie komunikaty, nawet wypowiadane w dobrej wierze, mówią jej, że to, co czuje, jest niewłaściwe. W DBT nazywamy to unieważnianiem. Jego skutek jest odwrotny do zamierzonego: emocja nie słabnie, tylko rośnie, bo dochodzą do niej wstyd, poczucie niezrozumienia czy niesprawiedliwości.
Uprawomocnienie działa w drugą stronę. Kiedy ktoś czuje się usłyszany, napięcie opada, a dopiero wtedy możliwa jest rozmowa o rozwiązaniach.
Czym uprawomocnienie nie jest
- Nie jest zgodą. Można uznać czyjąś złość i nie zgadzać się z tym, jak została wyrażona.
- Nie jest pochwałą ani komplementem. „Świetnie sobie radzisz” to wsparcie, ale nie uprawomocnienie.
- Nie jest pocieszaniem ani naprawianiem. „Będzie dobrze” i „a próbowałaś…” pomijają kwestię zrozumienia przeżyć drugiej osoby. Czasem niestety, użyte w nieodpowiednim momencie, unieważniają, zamiast pomagać.
- Nie jest kłamstwem. Uprawomocniamy to, co jest zasadne i realne: emocję, trudność, potrzebę. Nie potwierdzamy rzeczy, w które nie wierzymy.
Jak uprawomocniać krok po kroku
- Daj pełną uwagę. Odłóż telefon, patrz, słuchaj. Sama pełna uwaga jest już uprawomocnieniem i daje komunikat: jesteś dla mnie ważną osobą.
- Powtórz, co słyszysz. Bez interpretowania: „Czyli szefowa skrytykowała Cię przy wszystkich”.
- Nazwij to, co nie zostało wypowiedziane. Ostrożnie i w formie pytania: „Wygląda, jakby było Ci bardzo wstyd. Dobrze to widzę?”. Dopuść to, że możesz się mylić w swojej interpretacji.
- Daj znać, że to ma sens. W świetle historii tej osoby albo w świetle samej sytuacji: „Po tym, co przeszłaś w poprzedniej pracy, nic dziwnego, że to tak zabolało” albo „Każdemu byłoby w takiej chwili głupio”.
- Traktuj drugą osobę jak równą sobie, czyli po ludzku :) Bez tonu eksperta i bez obchodzenia się jak z jajkiem. Szczerość też jest formą szacunku.
Zdania, które pomagają
- „Widzę, że to dla Ciebie bardzo trudne.”
- „To ma sens, że tak się czujesz.”
- „Nie dziwię się, że jesteś zła.”
- „Chcę zrozumieć. Opowiedz mi więcej.”
- „Nie wiem, co powiedzieć, ale jestem tu z Tobą.”
Zdania, które unieważniają
- „Przesadzasz.”
- „Inni mają gorzej.”
- „Uspokój się.”
- „Znowu zaczynasz?”
- „Rozumiem, ale…” (wszystko, co pada po „ale”, kasuje to, co było przed nim; lepiej użyć „i”).
Uprawomocnienie i granice jednocześnie
Częsta obawa bliskich brzmi: jeśli będę uprawomocniać, to przyzwolę na wszystko. Tak nie jest. Można uznać emocję i jednocześnie postawić granicę zachowaniu:
„Widzę, że jesteś wściekły, i rozumiem dlaczego. Jednocześnie nie zgadzam się na krzyk. Wróćmy do tej rozmowy za pół godziny.”
To zdanie zawiera dwie rzeczy, które w DBT idą w parze: akceptację tego, co ktoś czuje, i oczekiwanie zmiany zachowania.
A jeśli nie rozumiem tej emocji?
Nie trzeba rozumieć, żeby uprawomocnić. Wystarczy uznać fakt: „Nie do końca rozumiem, dlaczego to Cię tak poruszyło, ale widzę, że bardzo cierpisz”. To uczciwsze i skuteczniejsze niż udawane zrozumienie.
Samouprawomocnienie
Ta sama umiejętność działa do wewnątrz. Zamiast „nie powinnam się tak czuć” można powiedzieć sobie: „czuję lęk i to zrozumiałe, bo ta rozmowa jest dla mnie ważna”. Dla wielu osób w terapii DBT to jedna z trudniejszych i zarazem najbardziej odciążających zmian.
Kiedy uprawomocnienie nie wystarczy
Uprawomocnienie pomaga w relacjach, ale nie zastępuje terapii. Jeśli bliska Ci osoba mówi o samobójstwie albo się okalecza, potraktuj to poważnie. W zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, także dla bliskich, jest pod numerami 116 123 i 800 70 2222.
Więcej wskazówek dla rodzin i partnerów znajdziesz na stronie Borderline u bliskiej osoby, a o samej metodzie w przewodniku Terapia DBT — co to jest i dla kogo.
Treści na blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w kryzysie, zadzwoń pod 116 123 lub 112.