← Wszystkie wpisy

Uprawomocnienie: jak rozmawiać z bliską osobą, która przeżywa silne emocje

Joanna Wiatr-Abramowska 5 min czytania

Uprawomocnienie to przekazanie drugiej osobie, że jej emocje są zrozumiałe i mają sens. Nie musi oznaczać zgody z tym, co ta osoba myśli albo robi. W terapii DBT (samo)uprawomocnienie jest równie ważna jak praca nad zmianą, a w codziennych relacjach często decyduje o tym, czy rozmowa uspokaja, czy eskaluje.

Dlaczego to takie ważne

Osoba, która bardzo intensywnie przeżywa emocje, słyszała zwykle wiele razy: „przesadzasz”, „nie ma powodu (do płaczu, złości itp.)”, „weź się w garść”. Takie komunikaty, nawet wypowiadane w dobrej wierze, mówią jej, że to, co czuje, jest niewłaściwe. W DBT nazywamy to unieważnianiem. Jego skutek jest odwrotny do zamierzonego: emocja nie słabnie, tylko rośnie, bo dochodzą do niej wstyd, poczucie niezrozumienia czy niesprawiedliwości.

Uprawomocnienie działa w drugą stronę. Kiedy ktoś czuje się usłyszany, napięcie opada, a dopiero wtedy możliwa jest rozmowa o rozwiązaniach.

Czym uprawomocnienie nie jest

  • Nie jest zgodą. Można uznać czyjąś złość i nie zgadzać się z tym, jak została wyrażona.
  • Nie jest pochwałą ani komplementem. „Świetnie sobie radzisz” to wsparcie, ale nie uprawomocnienie.
  • Nie jest pocieszaniem ani naprawianiem. „Będzie dobrze” i „a próbowałaś…” pomijają kwestię zrozumienia przeżyć drugiej osoby. Czasem niestety, użyte w nieodpowiednim momencie, unieważniają, zamiast pomagać.
  • Nie jest kłamstwem. Uprawomocniamy to, co jest zasadne i realne: emocję, trudność, potrzebę. Nie potwierdzamy rzeczy, w które nie wierzymy.

Jak uprawomocniać krok po kroku

  1. Daj pełną uwagę. Odłóż telefon, patrz, słuchaj. Sama pełna uwaga jest już uprawomocnieniem i daje komunikat: jesteś dla mnie ważną osobą.
  2. Powtórz, co słyszysz. Bez interpretowania: „Czyli szefowa skrytykowała Cię przy wszystkich”.
  3. Nazwij to, co nie zostało wypowiedziane. Ostrożnie i w formie pytania: „Wygląda, jakby było Ci bardzo wstyd. Dobrze to widzę?”. Dopuść to, że możesz się mylić w swojej interpretacji.
  4. Daj znać, że to ma sens. W świetle historii tej osoby albo w świetle samej sytuacji: „Po tym, co przeszłaś w poprzedniej pracy, nic dziwnego, że to tak zabolało” albo „Każdemu byłoby w takiej chwili głupio”.
  5. Traktuj drugą osobę jak równą sobie, czyli po ludzku :) Bez tonu eksperta i bez obchodzenia się jak z jajkiem. Szczerość też jest formą szacunku.

Zdania, które pomagają

  • „Widzę, że to dla Ciebie bardzo trudne.”
  • „To ma sens, że tak się czujesz.”
  • „Nie dziwię się, że jesteś zła.”
  • „Chcę zrozumieć. Opowiedz mi więcej.”
  • „Nie wiem, co powiedzieć, ale jestem tu z Tobą.”

Zdania, które unieważniają

  • „Przesadzasz.”
  • „Inni mają gorzej.”
  • „Uspokój się.”
  • „Znowu zaczynasz?”
  • „Rozumiem, ale…” (wszystko, co pada po „ale”, kasuje to, co było przed nim; lepiej użyć „i”).

Uprawomocnienie i granice jednocześnie

Częsta obawa bliskich brzmi: jeśli będę uprawomocniać, to przyzwolę na wszystko. Tak nie jest. Można uznać emocję i jednocześnie postawić granicę zachowaniu:

„Widzę, że jesteś wściekły, i rozumiem dlaczego. Jednocześnie nie zgadzam się na krzyk. Wróćmy do tej rozmowy za pół godziny.”

To zdanie zawiera dwie rzeczy, które w DBT idą w parze: akceptację tego, co ktoś czuje, i oczekiwanie zmiany zachowania.

A jeśli nie rozumiem tej emocji?

Nie trzeba rozumieć, żeby uprawomocnić. Wystarczy uznać fakt: „Nie do końca rozumiem, dlaczego to Cię tak poruszyło, ale widzę, że bardzo cierpisz”. To uczciwsze i skuteczniejsze niż udawane zrozumienie.

Samouprawomocnienie

Ta sama umiejętność działa do wewnątrz. Zamiast „nie powinnam się tak czuć” można powiedzieć sobie: „czuję lęk i to zrozumiałe, bo ta rozmowa jest dla mnie ważna”. Dla wielu osób w terapii DBT to jedna z trudniejszych i zarazem najbardziej odciążających zmian.

Kiedy uprawomocnienie nie wystarczy

Uprawomocnienie pomaga w relacjach, ale nie zastępuje terapii. Jeśli bliska Ci osoba mówi o samobójstwie albo się okalecza, potraktuj to poważnie. W zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, także dla bliskich, jest pod numerami 116 123 i 800 70 2222.

Więcej wskazówek dla rodzin i partnerów znajdziesz na stronie Borderline u bliskiej osoby, a o samej metodzie w przewodniku Terapia DBT — co to jest i dla kogo.

Treści na blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w kryzysie, zadzwoń pod 116 123 lub 112.