← Wszystkie wpisy

Mądry umysł

Konrad Dutkowski 4 min czytania

Babcia Hanka uchodziła zawsze za mądrą i rozsądną osobę. Pamiętam, jak inni często przychodzili do niej pogadać o życiu, a ona chętnie dzieliła się swoim doświadczeniem. Ale nawet jej zdarzało się podejmować decyzje, powiedzmy, „nierozsądne”. Siadała wtedy, już po czasie, i w zadumie pytała sama siebie: „gdzie ja wtedy miałam głowę” albo stwierdzała „bozia mi chyba odebrała rozum”. Te momenty, które babcia rozpoznawała jako chwile „odebrania rozumu”, dziś, mówiąc językiem trochę bardziej naukowym, możemy opisać jako chwile bez dostępu do Mądrego Umysłu.

Co to znaczy? Trzy stany umysłu

Mądry Umysł – brzmi nieźle. Na pierwszy rzut oka każdy umysł jest „mądry”. Ale to tylko na pierwszy rzut oka. Marsha Linehan, twórczyni terapii dialektyczno-behawioralnej (DBT), rozróżnia trzy stany umysłu. Po pierwsze, Umysł Emocjonalny, po drugie, Umysł Racjonalny i w końcu, gdzieś pomiędzy tymi dwoma umysłami – on, Mądry Umysł.

Na Umysł Emocjonalny i na Umysł Racjonalny można spojrzeć jak na dwa przeciwległe bieguny, które zwykle wzajemnie się wykluczają. Chyba każdemu zdarzyło się przynajmniej raz w życiu kupić sobie coś (kapelusz, auto, wycieczkę gdzieś bardzo daleko) zupełnie pod wpływem emocji. W chwili dokonywania zakupu wydawał się on świetnym pomysłem, ale jak już ochłonęliśmy, okazywało się, że nie. Że to pomysł słaby, a do tego jeszcze dość drogi. W chwili dokonywania zakupu byliśmy w stanie Emocjonalnego Umysłu, który nie pozwolił nam spojrzeć na decyzję choćby ze szczyptą rozsądku.

Ale też zapewne wielu z nas kiedyś w swoim życiu dokonało zakupu zupełnie racjonalnie, kierując się na przykład tylko ceną albo tylko użytecznością danego przedmiotu, lub tylko jego praktycznością. I po przyjściu do domu i zobaczeniu, co takiego nabyliśmy, okazywało się, że... nie, jednak to zupełnie nie to. (Kto z nas nie ma w szafie tego jednego paskudnego sweterka, kupionego tylko dlatego, że był w dobrej cenie, a do tego dobrej jakości? Sweterka nigdy jednak niezałożonego.) Tak, to właśnie Racjonalny Umysł popycha nas do podjęcia zupełnie racjonalnych decyzji, które mogą okazać się decyzjami kiepskimi.

Kierowanie się tylko i wyłącznie emocjami podczas podejmowania decyzji może być dla nas niebezpieczne, często kończy się kłopotami. Ale kierowanie się tylko racjonalnymi ocenami rzeczywistości też zazwyczaj nie pozwala nam żyć w pełni, doświadczać radości życia. Bo Umysł Racjonalny i Umysł Emocjonalny to dwie skrajności, a skrajności rzadko są dla nas dobre. Co więcej, jest coś w ludzkiej naturze, że będąc w jednej skrajności, bardzo łatwo lądujemy na biegunie przeciwnym. Dlatego znalezienie równowagi między tymi dwoma stanami umysłu, między emocjami i racjonalnością, jest kluczowe, aby móc żyć dobrze, bezpiecznie i w pełni.

Ten środek Marsha Linehan nazwała właśnie Mądrym Umysłem. Mądry Umysł łączy w sobie osobisty, emocjonalny stosunek do życia, jednocześnie pozwalając zachować zdrowy, obiektywny i racjonalny osąd. Niektórzy używają w odniesieniu do Mądrego Umysłu określenia „intuicja”. Mądry Umysł to też, a może przede wszystkim, umiejętność, której każdy z nas może się nauczyć.

Jak znaleźć swój Mądry Umysł?

Aby móc użyć Mądrego Umysłu wtedy, kiedy jest on nam potrzebny, trzeba wiedzieć, kiedy jest on nam potrzebny. Innymi słowy, uważna obserwacja tego, co się dzieje w nas i dookoła, pozwoli uchwycić ten moment, w którym trzeba będzie „przełączyć się” w tryb Mądrego Umysłu. Z tego powodu w DBT tak istotna jest uważna obecność.

Marsha Linehan przytacza kilka różnych technik aktywowania Mądrego Umysłu – większość z nich to połączenie uważnej obecności z wizualizacjami. Warto jest mieć swoją ulubioną, sprawdzoną metodę, która będzie łatwo dostępna w razie potrzeby. Wiele osób lubi metodę „schodów w dół” - kiedy wyobrażamy sobie, że Mądry Umysł przebywa w naszym ciele, w jego najniższej części, i wystarczy powoli i uważnie zejść tą wyobrażoną krętą klatką schodową na sam dół, usiąść obok niego i go posłuchać.

Marsha Linehan wierzy, że każdy rodzi się z Mądrym Umysłem, jednak dla wielu z nas nie jest on łatwo dostępny. (Nawet babcia Hanka czasami podejmowała decyzje tylko pod wpływem emocji lub tylko bardzo racjonalnie). Jednak każdy z nas może się nauczyć korzystać z Mądrego Umysłu świadomie, przywoływać go wtedy, kiedy jest potrzebny, oraz ufać mu, pomimo że emocje zwykle krzyczą głośniej, a rozsądek często przemawia bardziej stanowczo.

Rola równowagi

Na koniec warto jeszcze wspomnieć, że dbanie i rozwijanie w sobie umiejętności Mądrego Umysłu nie oznacza negowania wartości przeżywania emocji czy umiejętności racjonalnego spojrzenia na rzeczywistość. Emocje są bardzo ważne, bo są naszym wewnętrznym kompasem, podczas gdy rozsądek pozwala poruszać się bezpiecznie po skomplikowanym świecie. Jednak są sytuacje w życiu, kiedy nadmiar jednego bądź drugiego nam nie służy. W tych właśnie sytuacjach potrzebujemy Mądrego Umysłu. Babcia Hanka i śmiała się, i płakała, i była surowa, i rzeczowa, i nieraz wpadała w złość. Dbała o finanse, potrzeby, podejmowała zadania, które były trudne, żmudne i uciążliwe. Ale jej umiejętność żeglowania przez życie polegała na tym, że kiedy trzeba było, łączyła w sobie emocje i racjonalne spojrzenie. Za wyjątkiem tych sytuacji, kiedy ”bozia odebrała jej rozum”. Bo to też zdarza się nawet najlepszym.

Treści na blogu mają charakter informacyjny i nie zastępują konsultacji ze specjalistą zdrowia psychicznego. Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w kryzysie, zadzwoń pod 116 123 lub 112.